تفنگ، میکروب و فولاد
جرد دایموند
تفنگ، میکروب و فولاد
جرد دایموند
سرنوشت جامعه‌های انسانی: چرا تاریخ در سیزده هزار سال گذشته در قاره‌های مختلف این‌قدر متفاوت پیش رفت
- هنوز امتیازی ثبت نشده
- 12 ایده کلیدی
- متنی
- سال انتشار 1997
مقدمه
جرد دایموند، زیست‌شناس و جغرافی‌دان امریکایی، در این کتاب می‌کوشد به پرسشی جواب بدهد که یک سیاستمدار گینهٔ نو به نام یالی در سال ۱۹۷۲ از او کرد: چرا سفیدپوستان این‌قدر «کالا»، یعنی همان اجناسی که به گینهٔ نو آوردند، ساخته بودند، اما مردم گینهٔ نو از خودشان چیز کمی داشتند؟ کتاب «تفنگ، میکروب و فولاد» در سال ۱۹۹۷ چاپ شد، در سال ۱۹۹۸ جایزهٔ پولیتزر را در بخش کتاب‌های غیرداستانی گرفت و به یکی از مشهورترین کتاب‌ها دربارهٔ تاریخ جهان تبدیل شد.
استدلال دایموند این است که تاریخ در قاره‌های مختلف به این دلیل متفاوت پیش رفت که محیط آنها فرق داشت، نه مردم‌شان. تفنگ، میکروب و فولاد، که ابزارهای مستقیم کشورگشایی اروپاییان بودند، خودشان از علت‌های عمیق‌تری بیرون آمدند: آغاز زودتر زراعت، به خاطر گیاهان و حیوانات خودرویی که تصادفاً در یک منطقه وجود داشت؛ شکل قاره‌ها، که پخش شدن کشت‌ها و اندیشه‌ها را آسان یا دشوار می‌ساخت؛ و جامعه‌های پرجمعیت و یکجانشینی که زراعت ممکن ساخت، با مریضی‌های ساری، خط، تکنالوژی و حکومت‌هایشان. او توضیح دادن این تفاوت‌ها با نژاد را هم زشت و هم نادرست می‌داند.
کتاب چهار بخش دارد. بخش اول (فصل‌های ۱ تا ۳) از پیدایش انسان تا اسیر شدن امپراتور اینکا به دست اسپانیایی‌ها در کاخامارکا در سال ۱۵۳۲ را در بر می‌گیرد. بخش دوم (فصل‌های ۴ تا ۱۰) پیدایش و پخش شدن تولید غذا را توضیح می‌دهد. بخش سوم (فصل‌های ۱۱ تا ۱۴) نشان می‌دهد که تولید غذا چطور به میکروب‌ها، خط، تکنالوژی و حکومت انجامید. بخش چهارم (فصل‌های ۱۵ تا ۱۹) این استدلال را دربارهٔ استرالیا و گینهٔ نو، چین، جزایر بحر آرام، قارهٔ امریکا و افریقا به کار می‌برد، و در سخن پایانی دایموند جوابش را جمع‌بندی می‌کند و می‌پرسد که چرا در اوراسیا اروپا، و نه چین، پیش افتاد.
یادداشت‌ها: این خلاصه از متن اصلی سال ۱۹۹۷ پیروی می‌کند؛ چاپ‌های بعدی یک نوشتهٔ پایانی از سال ۲۰۰۳ و یک فصل دربارهٔ ریشه‌های مردم جاپان را اضافه کرده‌اند. ارقام و تخمین‌ها همان‌طور آورده شده‌اند که دایموند می‌دهد؛ بعضی از آنها، مانند شمار نفوس قارهٔ امریکا پیش از سال ۱۴۹۲، هنوز مورد بحث‌اند. کشورگشایی‌ها، کشتارها و مریضی‌های ساری که در کتاب آمده، به‌طور کوتاه و به‌عنوان بخشی از استدلال دایموند بازگو شده‌اند. منتقدان، از جمله جغرافی‌دانی به نام جی. ام. بلات، گفته‌اند که کتاب جبر محیطی، یعنی این باور را که محیط سرنوشت جامعه‌ها را تعیین می‌کند، دوباره زنده می‌کند و به فرهنگ و انتخاب‌های انسانی اهمیت کافی نمی‌دهد؛ و اقتصاددانان دارون عجم‌اوغلو و جیمز رابینسون استدلال می‌کنند که در ثروتمند یا فقیر بودن کشورها، نهادهای سیاسی از جغرافیا مهم‌ترند. دایموند در سخن پایانی کتاب، که پیش از این نقدها نوشته شده، برچسب «جبر جغرافیایی» را رد می‌کند: به نوشتهٔ او، در هر جامعه‌ای آدم‌های نوآور هستند، اما محیط‌ها در این‌که چه چیزی برای کار در اختیار آنها می‌گذارند، با هم فرق دارند. نقل‌قول‌های دری ترجمهٔ خود ما از متن انگلیسی دایموند است.
- 1پرسش یک مرد گینهٔ نو دربارهٔ «کالا» دایموند را به این پرسش می‌رساند که چرا تاریخ در قاره‌های مختلف این‌قدر متفاوت پیش رفت
- 2پولینزیا در اندازهٔ کوچک نشان می‌دهد که یک قوم چطور در محیط‌های مختلف به جامعه‌های بسیار متفاوت تبدیل می‌شوند
- 3در کاخامارکا ۱۶۸ اسپانیایی امپراتور اینکا را اسیر کردند: فولاد، اسپ، میکروب، کشتی، دولت متمرکز و خط علت‌های فوری بودند
- 4تولید غذا علت ریشه‌ای بود: جمعیت‌های انبوه، دهکده‌های یکجانشین و کاردانانی را سیر کرد که کشورگشایی را ممکن ساختند
- 5اوراسیا با پربارترین مجموعهٔ گیاهان و حیوانات خودرو آغاز کرد که می‌شد آنها را اهلی ساخت
- 6محور شرقی-غربی اوراسیا به کشت‌ها، حیوانات و اختراع‌ها اجازه داد که زود پخش شوند، اما محور شمالی-جنوبی قارهٔ امریکا و افریقا آنها را کند ساخت
- 7میکروب‌های برآمده از مواشی بسیار بیشتر از سلاح‌ها از مردمان شکست‌خورده کشتند، و داد و ستد مریضی‌ها تقریباً یک‌طرفه بود
- 8خط و تکنالوژی در جامعه‌های دهقانی رشد کردند و بیشتر با گرفتن از دیگران پخش شدند، و هر جا جامعه‌های زیادی با هم در تماس بودند تندتر
- 9زراعت سرداران و دولت‌ها را هم سیر کرد؛ آنها با زور، بخشش و باور مشترک قدرت را نگه می‌دارند و با کشورگشایی بزرگ می‌شوند
- 10در سرزمین خود یالی، گینهٔ نو زراعت را پدید آورد اما کوچک و پراکنده ماند، و محیط استرالیا مردمش را شکارچی و گردآورنده نگه داشت
- 11در شرق آسیا، جزایر بحر آرام و افریقا، دهقانانی که زودتر آغاز کرده بودند پخش شدند و جای شکارچیان و گردآورندگان را گرفتند یا آنها را در خود جذب کردند
- 12چهار دسته تفاوت محیطی به پرسش یالی جواب می‌دهد، و جغرافیا همچنین کمک می‌کند بفهمیم چرا اروپا، و نه چین، پیش افتاد
این کتاب برای اعضای پریمیوم است
مقدمه رایگان است. پریمیوم همه‌ی ایده‌های کلیدی را، صوتی و نوشتاری، باز می‌کند.